Wydziedziczenie dziecka nieskuteczne, gdy przyczyną zerwania więzi są rodzice

Wydziedziczenie dziecka może okazać się nieskuteczne, gdy to właśnie rodzice – a nie dziecko – są odpowiedzialni za utratę kontaktów rodzinnych i zerwanie więzi emocjonalnej.

 

Tło prawne

Zgodnie z art. 1008 § 1 pkt 3 Kodeksu cywilnego, spadkodawca może wydziedziczyć zstępną (np. dziecko) tylko wówczas, gdy uporczywie nie dopełniała ona względem niego obowiązków rodzinnych. Nie każde zerwanie więzi rodzinnej spełnia jednak tę przesłankę – sądy wymagają, aby przyczyna takiego stanu rzeczy była analizowana i oceniana w świetle winy, a nie samego stanu zerwania kontaktów.

 

Wyrok Sądu Najwyższego 

Najnowsze orzeczenie Sądu Najwyższego potwierdza tę interpretację.

W sprawie tej rodzice wskazali zerwanie kontaktu jako powód wydziedziczenia najstarszej córki – powołując się na art. 1008 pkt 3 Kodeksu cywilnego. Jednak dziecko przez wiele lat opiekowało się młodszym rodzeństwem, w tym młodszą siostrą, która ostatecznie odziedziczyła spadek.

Sądy uznały, że rodzice nie tylko nie wypełniali swoich obowiązków opiekuńczych, ale wręcz stwarzali dla dzieci znaczące zagrożenie – co, w ocenie SN, obciąża ich winą za zerwanie więzi emocjonalnych.

Sąd Najwyższy podkreślił, że to niezgodne z zasadami sprawiedliwości i rodzinnymi normami, gdy próbuje się przypisać winę dziecku, które przez lata sprawowało rolę opiekuna w trudnej rodzinnej sytuacji. W tej sytuacji wydziedziczenie zostało uznane za niesprawiedliwe i nieskuteczne

 

Wydziedziczenie dziecka może być nieskuteczne, gdy winę za zerwanie kontaktów i ustanie więzi uczuciowej ponoszą rodzice

 

Wydziedziczenie dziecka, choć możliwe zgodnie z art. 1008 Kodeksu cywilnego, nie zawsze jest skuteczne. Szczególne znaczenie ma to, kto faktycznie przyczynił się do zerwania rodzinnych więzi – dziecko czy rodzic? Jeśli wina leży po stronie rodziców, wydziedziczenie może okazać się bezzasadne.

 

Przesłanki wydziedziczenia według art. 1008 KC:

  • Upór we wzajemnym postępowaniu wbrew zasadom współżycia społecznego;

  • Popełnienie umyślnego przestępstwa względem spadkodawcy lub najbliższych mu osób;

  • Uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych.

Samo zaniedbanie kontaktów i ustanie więzi emocjonalnej nie wystarczy – konieczne jest wyraźne wykazanie winy wydziedziczanego.

 

Orzecznictwo – Sąd Najwyższy

SN potwierdził, że jeżeli dziecko opiekowało się rodzeństwem, a to nie rodzice, a nie dziecko naruszyli rodzinne więzi – wydziedziczenie jest nieskuteczne

W konkretnym przypadku rodzice wydziedziczyli córkę, zarzucając zerwanie kontaktu. Okazało się jednak, że to właśnie córka przez lata pełniła opiekuńczą rolę w stosunku do rodzeństwa, a rodzice – poprzez swoje działania – stwarzali realne zagrożenie. SN uznał, że małoletnia znosiła trudne warunki rodzinne i to jej działania utrzymywały relacje rodzinne. Dlatego przypisywanie jej winy było nie tylko niesprawiedliwe, ale również nieskuteczne prawnie.

 

Wniosek praktyczny

  • Wydziedziczenie dziecka wymaga rzeczywistej podstawy i musi być uzasadnione.

  • Jeżeli dziecko działało na rzecz utrzymania więzi (np. opiekowało się rodzeństwem), a to rodzice zawinili zerwaniem relacji – wydziedziczenie nie obroni się przed sądem.

  • Przyczynę wydziedziczenia należy dokładnie i uczciwie uzasadnić w testamencie, o czym warto pamiętać przy sporządzaniu dokumentu.

  • W razie wątpliwości – konsultacja z naszym prawnikiem prawa spadkowego to dobry krok, by uniknąć sporów.